Waarom het NRC-stuk over Ariana Grande vrouwen met eetproblematiek verder van huis brengt
Het pleidooi in de krant deze week: stop met medicaliseren, herken het culturele schoonheidsideaal onder het dieetgedrag, botox en uithongering. Dat klinkt goed. Eindelijk een bredere kijk.
Maar is dat ook zo?
Wat zich aandient als een bredere kijk op eetproblematiek en verstoord lichaamsbeeld, plaatst je misschien voor een nog wel groter probleem. Je vecht al voortdurend tegen zichzelf. Nu mag je ook nog gaan vechten tegen de heersende culturele norm. Een strijd die je niet kan winnen.
Door het schoonheidsideaal in onze cultuur aan te wijzen als het zogenaamd echte probleem verleg je de oorzaak naar iets ongrijpbaars buiten jezelf. Het versterkt het toch al aanwezige gevoel dat het allemaal niets uitmaakt en dat niets ooit zal veranderen. Wat doet dit met je zelfrespect? Kortom, wat doet dit met de relatie die je hebt met jezelf?
Daarom stellen wij een wellicht ongemakkelijke tegenvraag. Wat als de stelling niet klopt? Wat als onze cultuur wel een rol speelt, maar niet de kernoorzaak is? En wat als het zelfs contraproductief doorwerkt?
Als het niet de cultuur is, wat dan wel?
Cultuur speelt een rol. Daar zijn we het absoluut mee eens. Maar cultuur alleen is niet voldoende om als oorzaak aan te wijzen. Als het schoonheidsideaal als enige eetstoornissen zou aanjagen, zou iedereen die door Instagram scrolt of met een tijdschrift op schoot dit ontwikkelen. Dat gebeurt niet. Er moet dus al iets in jou aanwezig zijn, waar de slankheidscultus op kan aanhaken.
Jij denkt dat je dunner moet worden. Slank als oplossing voor alles. Dit is wat je overal om je heen ziet. Kijk je dieper, dan is het niet het slank willen zijn dat je werkelijk drijft. Je wilt ergens bij horen. Je wilt gezien worden. Je bent op zoek naar bestaansrecht. Je hebt verbondenheid en nabijheid nodig. Als dat ontbreekt, ga je onbewust op zoek naar een oplossing.
En daar ligt de grondslag. In wat er bij jou thuis als kind niet was. Niemand die vroeg hoe het echt met je ging. Niemand op wie je kon leunen. Geen plek om even tot rust te komen of je emoties te ventileren. Je leerde al vroeg dat je jezelf moest redden. Dit alles ligt opgeslagen in jou, het maakt deel uit van je bedrading.
Het zorgt ervoor dat je nooit stilstaat. Nooit rust neemt. Altijd aan staat. Dat je altijd checkt of alles klopt: je kledingmaat, je gewicht, hoe je overkomt of iedereen blij is. Ergens onderweg ontdekte je dat eten iets voor je deed. Je pijn dempte. Iets gaf waar je grip op had. Rust bracht, hoe tijdelijk ook. Zo is jouw specifieke eetgedrag ongemerkt een antwoord geworden.
Verstoord eetgedrag kan zich niet ontwikkelen zonder dat er reeds een voedingsbodem voor is. Hoe groot de culturele- en maatschappelijke druk ook is.
Waar wij het met de auteurs eens zijn
Waar wij de mening van de auteurs delen is dat een diagnose alleen je niet dichterbij brengt bij wat er werkelijk speelt. Zodra je een diagnose krijgt en daarmee de wereld van medicatie en protocollen in rolt, verdwijnt de bredere context uit beeld en daarmee ook het zicht op wat er onder je gedrag ligt.
De auteurs pleiten daarom voor een bredere blik. Kijk niet naar iemand als een medisch geval, maar kijk naar de context waarin het gedrag ontstaat. Dat perspectief delen wij. Zij stellen kijk naar de culturele context, wij richten ons op de context waarin iemand opgroeide als kind.
Wij zijn het ermee eens dat er geen duidelijke grens te trekken is tussen een jongere of volwassene die steeds opnieuw een crashdieet volgt en hen met een ernstige eetstoornis. Eetproblematiek speelt zich af op een gevarieerd continuüm, maar blijken onderliggend wel heel vaak dezelfde ondergrond te hebben. Door dat te onderkennen kunnen veel meer mensen geholpen worden. Ook zij die niet passen in een DSM-diagnose, maar intussen wel een ingeperkt leven leiden door de dagelijkse worsteling met hun lichaam.
De schaduwzijde
Waar wij niet in meegaan is de bewering, dat het slankheidsideaal “het echte probleem” is. Als we onze cultuur aanwijzen als het ware probleem, verleg je de oorzaak naar iets ver buiten jezelf. Daarmee verplaatst ook de oplossing zich naar buiten. Wat overblijft is machteloosheid. Van cultuur win je niet. Cultuur verandert langzaam, veel te langzaam om je dit weekend verder te helpen.
Ondertussen krijg je een verwarrende dubbele boodschap. Aan de ene kant krijg je te horen: ‘het ligt niet aan jou, jij bent geen medisch geval’. Wat een opluchting. Aan de andere kant word je gezegd: ‘het echte probleem zit in onze cultuur en daar heb je geen grip op’.
Je hoeft jezelf niet langer de schuld te geven, maar je krijgt ook geen enkel handvat aangereikt om je situatie te keren. Hoe frustrerend en pijnlijk is dat? Je bent al zo lang bezig en wat je ook probeert, lukt altijd maar tijdelijk. Hebben ze eigenlijk enig idee in wat voor hel je iedere dag gevangen zit?
Wat helpt
Ontschuldigen? Ja dat zeker. Het is niet jouw schuld. En tegelijkertijd mag je leren hoe je regie ontwikkelt over je leven, over je lichaam. Daar ligt jouw way out. En dat is niet hetzelfde als controle. En het betekent trouwens ook niet dat je alle trauma uit je kindertijd onder ogen moet zien en je ouders aansprakelijk gaat stellen voor je jeugd. Dat helpt je net zo min een stap verder als ageren tegen het slankheidsideaal. Het verleden kun je niet veranderen.
Hoe dan wel? We starten bij je lichaam, precies zoals het nu is. Als je al jaren vastloopt in je eetgedrag is er vrijwel altijd sprake van een intern systeem dat zonder dat jij je hier bewust van bent voortdurend gericht is op overleven. Je lichaam staat als het ware afgesteld op de ervaringen uit het verleden en heeft nooit een update gehad. Wij noemen dit systeem een eetstoornisfysiologie.
Een eetstoornisfysiologie bouwt zich op vanaf de start van je leven en hangt direct samen met relationele nabijheid, afstemming en co-regulatie. Wanneer je opgroeide in een situatie waarin niemand werkelijk aanwezig was en waarin jouw essentiële basisbehoeften niet werden vervuld, kom je als kind in overlevingsstand terecht. Denk aan langdurige spanning thuis, verlies, ziekte of aan de duizend kleine momenten waarop niemand vroeg hoe het met je ging of waarin je gevoeligheid belachelijk werd gemaakt.
Als je lichaam langdurig in overleving staat, past het zich aan. Al je ervaringen samen leggen een basis, die tot op vandaag nog steeds actief is. En die basis, niet je zelfbeeld en ook niet je overtuigingen, stuurt het grootste deel van jouw eetgedrag aan. Dit is waar wij vanuit Bodytolk mee aan de slag gaan. Niet hoe je nu eet, en niet hoe je nu denkt.
Wel aan wat er nu in jouw lichaam aanwezig is, in het tempo dat het aan kan. Altijd in nabijheid van iemand die helemaal aanwezig is en jouw signalen kan lezen. Zo transformeer je de eetstoornisfysiologie, die altijd gericht is op gevaar, stap voor stap in een fysiologie die in het hier en nu is en veiligheid kan ervaren. Je overleefgedrag verdwijnt steeds meer naar de achtergrond. En het mooie is dat je eetgedrag organisch mee verandert.
Nieuwsgierig geworden?
Luister naar onze podcast bij Kukuru met Giel Beelen (ruim twee uur, aflevering #288).
Vraag een persoonlijk gesprek met ons aan. Kosteloos, geen verkoopgesprek, en je hoeft niets voor te bereiden. Een gesprek waarin je helderheid krijgt hoe het bij jou werkt (www.bodytolk.com/book-now).
Je focus leggen op oorzaken buiten jezelf zullen je uiteindelijk niet verder helpen. Als je weet wat er werkelijk bij jou van binnen speelt, kun je eindelijk regie pakken en stap voor stap het eetgedrag, dat heel je leven bepaalt, loslaten. En dat begint bij jou, hier, vandaag.
