We luisteren voorbij je eetgedrag

Van overleven naar veiligheid in je lichaam

Wanneer je langdurig stress of trauma hebt ervaren, verkeert je lichaam in een staat van paraatheid of terugtrekking. Oriëntatie op veiligheid ontbreekt, en je zintuigen staan afgesteld op gevaar. Het maakt daarbij niet uit hoeveel inzicht je hebt in je verleden, of hoeveel je begrijpt van wat je hebt meegemaakt. Zolang je lichaam in overlevingsstand staat, voelt het van binnenuit niet veilig. Daarom werkt cognitieve therapie vaak niet afdoende.

De eerste stap is om je lichaam concrete ervaringen aan te bieden, zodat het van binnenuit weer veiligheid kan ervaren. Dit gaat natuurlijk niet vanzelf. Je lichaam heeft tijd, herhaling en gezamenlijkheid nodig om een eetstoornisfysiologie los te kunnen laten. Dit doen we onder andere door neurosensorisch lichaamswerk: eenvoudige, gerichte oefeningen die de samenwerking tussen je zintuigen en zenuwstelsel herstellen en je zenuwstelsel stap voor stap reorganiseren.

Voorbeelden zijn:

• Je opnieuw verbinden met je zintuigen, en met de signalen van binnenuit: ademhaling, hartslag, honger of spanning.

• Je aandacht trainen om je automatisch te leren richten op wat goed is en goed voelt voor jou.

• Capaciteit opbouwen, ook voor plezier en moeiteloosheid.

Je hoeft in deze fase niet meteen aan ‘je trauma’ te werken. Sterker nog, veiligheid ontstaat niet door je trauma te herbeleven, maar door je lichaam een andere ervaring aan te bieden. Pas wanneer je lichaam zich veilig voelt, wordt het mogelijk om te doorvoelen en verwerken wat ondraaglijk is geweest.

Leren luisteren naar wat je lichaam vertelt

Zodra je lichaam zich iets veiliger voelt, ontstaat er ruimte om te gaan luisteren. Niet naar je hoofd, maar naar de taal van je binnenwereld: spanning, adem, impuls, honger, moeheid. Wat voel ik eigenlijk? En wat betekent dat?

Veel mensen weten wel wat ze zouden moeten doen, maar merken dat hun lichaam niet meewerkt. Dan gaat het niet over onwil, maar om een systeem dat niet beschikbaar is. Je zenuwstelsel doet precies wat nodig is om je te beschermen. Maar zolang die beschermende reactie niet erkend en ondersteund wordt, blijf je in een soort stand-by modus staan en verandert er niets. Daarom gaat het niet over nog harder werken, maar over leren voelen en volgen wat je lichaam je vertelt.

Voorbeelden zijn:

• Leren herkennen van je eigen stresspatronen: hoe voelt jouw lichaam als het geactiveerd raakt of zich terugtrekt?

• Leren toestaan van lichamelijke signalen, zonder ze te hoeven fixen of onderdrukken.

• Leren hoe je de natuurlijke bewegingen in je systeem kunt ondersteunen, zodat spanning of angst niet langer als een bedreiging voelen.

Zelfregulatie bouw je op door herhaalde ervaringen van veilige co-regulatie. Iemand die met je meebeweegt, op je afstemt en bij je blijft.  Je leert reguleren door je gedragen te voelen, omdat dit is wat je waarschijnlijk hebt moeten missen.

Deze fase is dan ook niet het moment om iets te ‘veranderen’. Het is de fase waarin je leert luisteren zonder oordeel. Je mag nieuwsgierig worden naar jouw systeem, hoe jouw lichaam communiceert met je. Je lichaam hoeft niets voor je te doen, je leert toelaten wat er nu is.

Van verwarring naar helderheid over wie jij bent

Als je systeem lange tijd in overleving heeft gestaan, wordt het moeilijk om onderscheid te maken tussen je binnen- en buitenwereld. Je voelt niet meer wat van jou is en wat van de ander. Of je voelt het zo scherp, dat alles overweldigend wordt. Zeker als jij jezelf herkent in hoogsensitiviteit is de kans groot dat er weinig filters zijn en het onderscheid amper te maken is.

Je ik-grens is meer dan een sociaal iets. Het is iets dat je voelt. Waar jij ophoudt en de ander begint. Die grens zie je niet, maar je kunt het wel voelen als een soort stevigheid in jezelf. Een stevigheid die contact mogelijk maakt, omdat je weet waar jij bent. Als die grens ontbreekt of te rigide is, voelt je binnenwereld onveilig of onbegrensd. Je raakt overspoeld door prikkels, emoties of verwachtingen van anderen. Of je sluit jezelf juist af, uit angst dat er iets binnenkomt wat je niet aankunt. In beide gevallen raak je het contact met je lichaam kwijt, en weet je niet meer wie jij bent. Dat verstoort je zelfbeeld.

Voorbeelden zijn:

• Je eigen binnenwereld leren kennen: je gevoelens, impulsen en behoeften.

• Onderscheid kunnen maken: wat hoort bij jou, wat niet?

• Innemen van jouw plek en aangeven van je grens.

Herstellen van je ik-grens betekent dat je leert je voelsprieten naar binnen te richten. Dat je de taal van jouw lijf gaat leren en daarmee leert spelen. Als jij je eigen binnenwereld weer kunt bewonen, voelt dat als thuiskomen. Je voelt dat je bestaat en dat je er mag zijn. Ook in contact met een ander.

Van aanpassing naar leven in je eigen kleur

Als je systeem niet langer in overleving staat, kun je je eigen koers gaan uitzetten. Niet langer kiezen voor wat van je wordt verwacht of wat het veiligste is, maar wat past bij wie jij in essentie bent. Het begint in je lichaam. Waarnemen wat het je vertelt, binnenhalen wat je nodig hebt, opnemen, verteren. De organische eetcyclus die je onderweg kwijt bent geraakt, herstelt zich. En met die cyclus komt je levendigheid en energie terug.

In deze fase gaat het over kleur bekennen. Over jezelf laten zien, en stap voor stap gaan voelen: Wie ben ik? Wat heb ik nodig? Wat klopt voor mij?

Voorbeelden zijn:
• Waarnemen wat je lichaam je vertelt, en daar gehoor aan geven.
• Geïnspireerd raken door wat jou raakt: schoonheid, mensen, ervaringen, ideeën.
• Keuzes maken die passen bij wat je nu nodig hebt, niet uit angst of controle.

Jezelf voeden wordt een vanzelfsprekende levenshouding. Je voedt jezelf met wat je lichaam nodig heeft, maar ook met schoonheid, stilte, verbinding, plezier of iets om voor te leven.

En eten? Daar hoef je niet meer over na te denken. Je lichaam geeft aan wat het nodig heeft. Je kookt in vrijheid zonder al die regels, kiest waar je zin in hebt. Je weet dat je precies eet wat je nodig hebt; wat erin zit hoeft geen rekensom meer te zijn. De menukaart is een feestje. Een uitnodiging van vrienden is een moment van samenzijn, geen logistieke uitdaging.

Wat je terugkrijgt is zoveel meer dan eten. Tijd die opging aan plannen en controleren. Spontaniteit. Plezier in koken, in eten, in samen tafelen en genieten. Het gaat eindelijk vanzelf.