Wat chips en een wiegeliedje gemeen hebben

Een kort fragment uit onze podcast met Kukuru ging de afgelopen weken viraal. Het werd duizenden keren bekeken, gedeeld en becommentarieerd. En eerlijk is eerlijk: we waren er zelf ook een beetje beduusd van. Want wat voor ons dagelijkse kost is, kwam voor veel mensen over als een losse, bijna grappige opmerking.

In een short ontbreekt natuurlijk altijd de context. Daarom hier een ruimere uitleg. Niet volledig, want het zenuwstelsel laat zich nooit in één nieuwsbrief vangen, maar wel een inkijkje in de diepere logica van dat ogenschijnlijk simpele fragment. Onderaan deze nieuwsbrief kun je de short bekijken, mocht je het gemist hebben.

Waarom juist chips?

 

Misschien herken je dit wel, na een lange werkdag, waarin je jezelf mogelijk hebt overvraagd, grijp je als in een automatisme naar chips. Of op het moment dat je eindelijk op de bank ploft, klaar om je favoriete serie te gaan kijken, wordt je naar dat bakje (of die zak) chips getrokken. Vaak volgt er meteen die zelfkritiek: Waarom doe ik dit nou?

Maar je lichaam is slimmer dan je denkt. Er zit een duidelijke logica achter dat verlangen. Je zenuwstelsel reageert namelijk niet alleen op wat je eet, maar vooral op het proces van eten: het kauwen, het kraken en het slikken.

 

Kauwen: ritme en voorspelbaarheid

 

Kauwen is niet zomaar mechanisch. Het ritme van je kaakspieren stuurt krachtige signalen naar je hersenstam. Het zijn voorspelbare, herhalende prikkels die je zenuwstelsel geruststellen: er is ritme, er is herhaling, je hoeft niet langer voortdurend te scannen op gevaar.

Kauwen activeert niet alleen je kaak, maar ook je tong en een netwerk van hersenzenuwen dat allemaal samenwerkt om te kunnen eten, proeven, voelen en slikken. Kauwen zet kortom een hele keten van zenuwbanen in beweging die direct met je overlevings- en rustsysteem verbonden zijn en speelt daarmee een belangrijke rol in regulatie.

 

We zijn gebouwd voor samen. Als dat ontbreekt, zoekt je systeem een andere weg.

Kraken: een wiegeliedje van binnenuit

 

Het knapperige geluid van chips of wortels activeert een minuscuul spiertje in je middenoor, dat via een hersenzenuw verbonden is met je regulatiesysteem. Dit spiertje stemt je oor af op veilige geluiden: de menselijke stem, zachte muziek, een wiegeliedje.

Daarom kalmeert een baby wanneer een ouder zingt: de voorspelbare klanken activeren ditzelfde mechanisme en geven het brein het signaal dat er veiligheid is. Bij chips gebeurt iets vergelijkbaars: het kraken is een akoestisch patroon dat je zenuwstelsel geruststelt.

 

Slikken: de vagale ontspanningsknop

 

Elke keer dat je slikt, doet je nervus vagus mee. Dat is de hersenzenuw die hartslag en ademhaling beïnvloedt, en je systeem richting de rest & digest-stand schakelt. Het is de biologische uitnodiging om te vertragen, te verteren en te herstellen.

Dat ritme zien we al vanaf de babytijd: voeden gaat altijd in een cyclus van zuigen, slikken, ademhalen – opnieuw en opnieuw. In die herhaling leert het zenuwstelsel veiligheid EN verbondheid. En precies diezelfde hersenzenuwen die betrokken zijn bij eten, spelen ook een rol in hoe we later contact maken: in onze stem, onze mimiek, ons vermogen om afgestemd te luisteren en te reageren.

De polyvagaaltheorie beschrijft dit als één geïntegreerd systeem. De zenuwen die ons helpen voedsel te ontvangen, helpen ons ook verbinding te ontvangen. Zo vormt het vroege voedingsritme niet alleen de basis van ons eetgedrag, maar ook van hoe we later nabijheid, contact en relatie ervaren.

De optelsom

 

Kauwen + kraken + slikken = drie lagen van geruststelling. Elke laag geeft vanuit zichzelf een signaal van veiligheid aan je zenuwstelsel, maar samen vormen ze een krachtig samenspel dat spanning helpt loslaten en je systeem richting rust brengt. Daarom kan een hand chips soms voelen als veel meer dan eten alleen. Alsof je lichaam eindelijk even diep mag uitademen, een moment van verlichting vindt en je zenuwstelsel zichzelf herinnert aan hoe ontspanning voelt.

Wat dit wél en níet betekent

 

Nee, chips vervangen geen ouderlijke geborgenheid. En nee, ze lossen geen trauma of stress op. Het effect is tijdelijk, dat wist je zelf ook al.

Maar het wél belangrijke inzicht is dit: jouw lichaam zoekt steeds weer naar manieren om spanning draaglijk te maken. Om te dealen met ontregeling en met een gevoel van eenzaamheid of disconnect. En als er geen mens beschikbaar is om je zenuwstelsel tot rust te wiegen, dan kiest je systeem soms voor eten. Niet omdat je dom of zwak bent, maar omdat je lijf intelligent is.

We zijn biologisch bedraad voor samen. Voor nabijheid en co-regulatie. Verbondenheid is geen luxe, het is een noodzaak. En als die wegvalt — door omstandigheden, trauma of omdat je niemand meer durft toe te laten — zoekt je lichaam alternatieve routes. Eten kan zo’n route zijn.

Daar hoef je je dus niet voor te schamen.

Bekijk hier het fragment uit de podcast


🎧 Beluister de hele podcast via Kukuru.nl afl. 288

Renate Lukassen

Thought Leadership Disordered Eating

Vragen over dit onderwerp

 

 

 

Do not use/delete this tab (hidden tab on the front end)

Your content goes here. Edit or remove this text inline or in the module Content settings. You can also style every aspect of this content in the module Design settings and even apply custom CSS to this text in the module Advanced settings.

Is een eetstoornis een gevolg van op dieet gaan toen ik jong was?

Nee. Bij velen begint het wel met een dieet, maar dat dieet is de trigger, niet de oorzaak. Onder het gedrag ligt bij bijna al onze cliënten een systeem dat al ver vóór het eerste dieet gevoelig was voor controle en vaak al heel alert of gespannen was. Dat is niet iets wat je zelf hebt aangelegd. Dit hangt direct samen met de

Je zenuwstelsel wordt gevormd vanaf de tijd in de baarmoeder en de eerste jaren, in hoe veilig samenzijn destijds voelde en in wat je systeem heeft moeten leren om zichzelf te reguleren. Bij sommigen wordt die onderlaag pas in de puberteit zichtbaar, wanneer het hele stresssysteem opnieuw wordt georganiseerd en vroegere patronen geactiveerd worden. Dieten kan verstoord eetgedrag in gang zetten of versterken, maar het is niet waar je eetstoornis vandaan komt.

Bij Bodytolk werken we aan die onderlaag, niet aan het dieet.

 

Wat is een eetstoornisfysiologie?

Eetstoornisfysiologie is de manier waarop je zenuwstelsel en stresssysteem zich hebben aangepast aan langdurige onveiligheid, spanning of tekort aan afstemming. Het is geen diagnose. Het is een bedrading. Je systeem staat op scherp, kent geen rust en verwerking, en ervaart je lichaam eerder als iets dat gemanaged moet worden dan als een betrouwbare informatiebron.

Honger, verzadiging en verlangen komen niet meer helder binnen. Om jezelf staande te houden ontstaan strategieën die het systeem tijdelijk hanteerbaar maken: restrictie, eetbuien, controle, compensatie, hard werken. Deze onderlaag blijft actief ook nadat een eetstoornis gedragsmatig is opgelost. Daarom werken wij bij Bodytolk niet aan het gedrag, maar aan de fysiologie eronder. Pas als die verandert, kan je lichaam weer een plek worden waar sensaties informatie zijn in plaats van een dreiging.

Hoe helpt een podcast of zelfhulpboek bij een eetstoornis?

Een boek of podcast geeft je informatie, taal en herkenning. Voor het eerst zie je misschien dat je situatie logisch is en dat je niet gek bent. Dat is een belangrijk begin.

Wat een boek of podcast niet kan bieden is wat je zenuwstelsel eigenlijk nodig heeft om iets nieuws te leren: de afgestemde, warme aandacht van een ander mens. Je zenuwstelsel leert niet in isolatie, maar in relatie. Weten waarom je grijpt naar eten, of juist niet eet, is iets anders dan je systeem helpen om anders te reageren op wat je van binnen voelt.

Bij de mensen die bij ons komen zien we dat zelf-werk soms zelfs een nieuwe vorm van controle wordt: nog een boek, nog een podcast, nog een cursus, terwijl de onderlaag onaangeraakt blijft. Bij Bodytolk werken we juist aan die onderlaag, in co-regulerende samentijd, zodat je systeem opnieuw kan leren wat het altijd van buitenaf heeft moeten regelen.

0 Comments