Wanneer regulatie ongemerkt een nieuwe vorm van controle wordt
Je weet inmiddels wel dat jouw rigide of verstoorde relatie met eten niet over eten gaat. Je hebt ook al ervaren dat het antwoord niet ligt in wilskracht, meer discipline of weer een nieuw eet- of sportplan. Je weet dat het eetgedrag een signaal is van iets, ook al kun je er misschien nog niet precies woorden aan geven.
En dan kom je tegenwoordig al snel uit bij het zenuwstelsel. Boeken, podcasts, cursussen en social media posts die uitleggen hoe je jezelf kunt reguleren, kalmeren of “veilig” kunt leren voelen schieten inmiddels als paddenstoelen uit de grond.
In de basis is dat natuurlijk goed nieuws.
Het perspectief op eetproblematiek is eindelijk verlegd van alleen het eetgedrag naar dieperliggende fysiologische en relationele processen. Iets dat we met Bodytolk al bijna tien jaar uitdragen.
Geen anti-stress knop
Als een belangrijk inzicht populair wordt, ontstaat echter ook het risico van versimpeling.
Het zenuwstelsel lijkt langzaam de nieuwe verklaring voor alles te worden. Bij ons kwam spontaan de associatie op met weer een ‘dieet’, maar dan in een nieuw jasje: een nieuwe belofte van rust, herstel en veiligheid, zolang je de juiste stappen volgt en het maar goed genoeg doet.
En daarmee ongemerkt weer een nieuwe manier om jezelf te verbeteren, te optimaliseren of te fixen. Eerst probeerde je jezelf te controleren via eetregels, sport en discipline. Nu via regulatie.
Alleen de taal is veranderd.
Alsof zenuwstelselregulatie vooral gaat over leren ontspannen, bewust ademhalen, leren voelen, mediteren, ontladen of trauma verwerken. Alsof herstel een techniek is die je kunt aanleren.
Maar zenuwstelselwerk is geen anti-stress button.
Zo werkt het zenuwstelsel niet
Je zenuwstelsel is niet simpelweg een systeem dat “gerepareerd” kan worden. Juist bij eetproblematiek is dit belangrijk om te begrijpen. De neiging om het lichaam te beheersen, corrigeren of onder controle te houden speelt immers al jarenlang de hoofdrol.
Alleen verschuift de focus nu van eten en gewicht naar zelfregulatie. En zo draait herstel alsnog om jezelf goed te leren managen.
Een mooie paradox!
Dat betekent overigens niet dat regulatie-oefeningen, ademsessies of somatisch werk niet waardevol zijn. Integendeel. Het lichaam heeft nieuwe ervaringen nodig om uit overleving te kunnen bewegen. Ook wij werken daar dagelijks mee binnen Bodytolk.
Maar het zenuwstelsel is veel complexer dan de indruk die nu wordt gewekt, met name op social media. Net zoals traumawerk best vaak wordt teruggebracht tot bewustwording, ontlading of het “helen van blokkades”. Maar diepgewortelde overlevingspatronen los je niet op door inzicht, een eenmalige systemische opstelling of een intense emotionele ervaring.
Was het maar zo eenvoudig.
Je zenuwstelsel functioneert bovendien niet los van andere systemen. Het hangt nauw samen met onder andere het sensorische systeem, het hechtingssysteem, het afweersysteem en oude beschermings- en overlevingspatronen die diep in het lichaam opgeslagen liggen.
Daardoor reageert je systeem vrijwel nooit alleen op wat er nu op dit moment gebeurt. En dat is ook waarom zenuwstelselregulatie niet werkt als een simpele lifehack of techniek, die je “even” toepast.
Natuurlijk kunnen ademwerk, meditatie, ijsbaden, somatische oefeningen of andere regulatievormen tijdelijk rust, ontlading of meer ruimte geven. Maar dat betekent nog niet dat je systeem zich daadwerkelijk anders begint te organiseren.
Als jij jarenlang hebt geleerd om spanning, onveiligheid, overweldiging of relationele stress te hanteren via controle, eetgedrag of afvlakking, dan verandert dat niet blijvend door af en toe een gereguleerd moment te ervaren.
Veel mensen voelen zich na een sessie, oefening of inzicht tijdelijk rustiger, om vervolgens in het dagelijks leven toch weer terug te schieten in dezelfde patronen.
Je kunt jezelf niet veilig denken
Herstel is niet gelijk aan gereguleerd zijn
Herstel gaat dus niet over jezelf permanent gereguleerd leren houden. Het gaat over het opbouwen van vermogen om flexibel heen en weer te kunnen bewegen tussen verschillende toestanden, afhankelijk van wat een situatie vraagt.
Activatie, begrenzing, rust, nabijheid of solitude. Maar ook kunnen vluchten, vechten of bevriezen als dat is wat je veiligheid op dat moment nodig heeft. Zonder dat jij dit voortdurend hoeft te controleren.
Veiligheid betekent dus niet dat je altijd kalm bent.
Veiligheid betekent dat je lichaam voldoende draagkracht, verbinding en flexibiliteit ervaart om met die verschillende toestanden om te kunnen gaan zonder voortdurend terug te moeten schieten in overleving.
Misschien is dat wel het meest onderschatte onderdeel van herstel: een zenuwstelsel leert niet in isolatie maar in relatie.
Mensen leren en ontwikkelen in relatie
Vanaf het allereerste begin ontwikkelt ons zenuwstelsel zich namelijk in relatie met andere zenuwstelsels. Een baby kan zichzelf niet zelfstandig reguleren. Regulatie ontstaat via afstemming, nabijheid, ritme, aanraking, voorspelbaarheid en co-regulatie. Via een ander mens die helpt organiseren wat het lichaam zelf nog niet kan.
En ook alworden we volwassen; dat biologische principe verandert niet.
Als de start van je leven niet veilig was en er onvoldoende co-regulatie beschikbaar was, heeft je systeem zich leren aanpassen. Je leert het allemaal zelf te doen en zo wordt ook herstel iets dat je alleen probeert te regelen.
Hoe handig zijn dan de vele online cursussen, boeken, trainingen en bio-hacks die overal te vinden zijn. Je kunt de rest van je leven spenderen aan selfwork. Aan begrijpen, analyseren en oefenen.
Maar helaas reorganiseert je systeem dus niet diepgaand wanneer je alles alleen blijft dragen. waardoor je in een vicieuze curkel terecht komt van dagelijkse zelfregulatie.
Voel je welkom bij ons!
1. Je kunt luisteren naar onze lange podcast van ruim 2 uur met Giel Beelen (Kukuru.nl #288)
2. Bekijk de Award Winning Documentaire ‘Maskers Af’ van Jessica Villerius waarin je ons aan het werk kunt zien (afl. 2 en 3). Te zien op Videoland.
3. Je kunt een persoonlijk inzichtgesprek inplannen met ons via de website. Een gesprek waarin we samen kijken naar jouw situatie, zonder oordeel en zonder vaststaand behandelplan. Met aandacht voor wat er onder het verstoord geraakte eetgedrag ligt.
