Schermen zijn overal. In onze broekzak. Op het nachtkastje. Aan tafel. Op het toilet. In de klas. Online zijn is vanzelfsprekend.
We voelen allemaal wel aan dat zoveel schermtijd eigenlijk helemaal niet gezond is. Maar waar je misschien niet zo snel bij stil staat is de impact van chronische schermactivatie op ons eetgedrag. Kan langdurig scrollen op social media leiden tot ontregeld eetgedrag en eetstoornissen verergeren?
We zoeken overal naar wifi terwijl echte verbinding ver te zoeken is.
Scrollen op social media lijkt ontspannend. Even niks. Even afleiding met een leuk filmpje, een update of een grappig bericht. Maar je lichaam ervaart iets anders. Als je scrolt bewegen je ogen continu. Je aandacht springt van beeld naar beeld. En intussen scant, vergelijkt en reageert je brein continu. Er is steeds iets nieuws. Iets onverwachts. Iets om op te anticiperen en dat houdt je systeem alert.
Grote kans dat ook jij na een lange dag gedachteloos op je telefoon zit. Niet omdat je dat van plan was, maar omdat je moe was. Vol in je hoofd of gespannen. Je wilde rust en vervolgens kom je er onrustiger uit.
Dit is geen gebrek aan discipline en het ligt ook niet aan jou. Dit is biologie. Scrollen is laagdrempelig. Je hoeft geen gesprek te voeren. Geen keuzes te maken. Je hoeft niet te voelen hoe moe je bent of hoe leeg je je misschien voelt.
Ondertussen gebeurt er veel in je lichaam. Je ogen maken voortdurend kleine, snelle sprongetjes van boven naar beneden. Elke swipe biedt in feite een nieuwe visuele wereld. Een nieuw gezicht. Een ander beeld. Een emotioneel verhaal. Je brein moet zich telkens opnieuw oriënteren: wat zie ik? Is dit belangrijk? Is dit relevant? Moet ik hier iets mee?
Wat er in je lichaam gebeurt als je scrolt
Oriëntatie is op zichzelf iets gezonds. Het is de manier waarop je zenuwstelsel veiligheid vaststelt. Wanneer je een ruimte binnenkomt, kijk je rond. Je ogen bewegen. Je systeem checkt onmiddelijk of het hier veilig is. Wie is hier? Wat gebeurt er? Is het bekend?
Wanneer je merkt dat het vertrouwd voelt en er geen dreiging is, stopt je systeem met zoeken. Je schouders zakken, je adem verdiept zich en je voelt je meer op je gemak.
Scrollen gebruikt de oriëntatiefunctie echter op een andere manier. In plaats van één keer oriënteren en dan landen, blijf je continu heroriënteren. Elke swipe geeft een nieuwe context weer. Nieuw gezichten. Nieuwe beelden. Nieuwe informatie. Je systeem krijgt geen tijd om te concluderen dat het veilig is.
Wat je ongemerkt aan het versterken bent is de defensieve variant van oriëntatie. Een vorm die je normaal gesproken alleen nodig hebt als je in gevaar bent en dient om je veilig te houden. Defensieve oriëntatie zorgt er namelijk voor dat je hyperalert bent op alles wat nu relevant, spannend, lelijk en afwijkend is.
Steve Hoskinson noemt dit de “What’s wrong attention”, wat precies weergeeft wat het doet. Aandacht die onbewust en continu scant op wat er mis is, wat niet goed is, steeds oordeelt en in feite overal potentieel gevaar ziet.
Je kunt je voorstellen dat dit activerend werkt en voorkomt dat je uitrust of ontspant.
Boek lezen
Als je een boek leest, werkt het anders. Je ogen bewegen rustig van links naar rechts in een voorspelbaar ritme. Die herhalende, horizontale beweging geeft je brein samenhang. Je blijft in één verhaal, in één context. Je systeem hoeft niet telkens opnieuw te schakelen. Dat ritme doet iets met je lichaam.
Wanneer oogbewegingen vloeiend en voorspelbaar zijn, en de inhoud niet steeds abrupt verandert, kan je zenuwstelsel stabiliseren. Je aandacht verdiept zich in plaats van te versnipperen. Veel mensen merken dat ze bij lezen vanzelf rustiger gaan ademen of minder spanning in hun schouders voelen.
Het verschil zit dus niet alleen in wat je ziet, maar ook in hoe je ogen bewegen en hoe vaak je brein moet heroriënteren.
Paardenogen
Naast de voortdurende heroriëntatie speelt nog iets anders mee. Wanneer je op een scherm kijkt, kijk je meestal met een smalle, gefocuste blik naar een klein, lichtgevend oppervlak dicht bij je gezicht. Zo’n smalle focus hoort bij alertheid. Denk maar aan hoe je kijkt wanneer je iets heel precies moet doen. Je blik vernauwt, je concentreert je en je staat aan. Dit is wederom biologie en niet bedoeld om lange tijd achter elkaar te doen.
Wat is het verschil met een brede blik?
Wanneer je naar buiten kijkt en je hele omgeving toelaat in je gezichtsveld, verandert er iets. Je ogen hoeven zich niet langer te fixeren. Interessant genoeg verzacht je blik onmiddellijk en je begint als vanzelf langer uit te ademen. Vaak ga je gapen. Een teken dat je zenuwstelsel ontspant.
In Giethoorn zien we dit dagelijks gebeuren. Zodra je over de weilanden kijkt en de horizon ontmoet merk je dat je systeem kan landen en dat er weer grond onder je voeten is. Paarden leven permanent met zo’n brede divergerende blik. Hun ogen staan aan de zijkant van hun hoofd en nemen de omgeving heel anders waar. Als we met cliënten samen buiten oefenen zeggen we dan ook wel grappend, zet je “paardenogen” maar op. Esentieel als je meer regulatie nodig hebt, maar ook als je meer benaderbaar wilt zijn.
Schermen doen dus het tegenovergestelde. Het voelt als rust omdat je even niets hoeft, maar je lichaam blijft subtiel aan staan, vaak ver over je grenzen. Niet zo raar hè dat je je moe voelt.
Hoe scrollen en ontregeld eten elkaar versterken
Als je langdurig aan staat en alert bent, bewust of onbewust, blijf je zoeken naar ontlading. Dat zoeken is niet psychologisch, het is fysiologisch. Een lichaam dat nooit rust of ontlaadt kan niet herstellen. Dan wordt je ziek.
Wanneer je zenuwstelsel geactiveerd is, om welke reden dan ook, wil het daarna terug naar regulatie. Dat gebeurt normaal gesproken in contact. We zijn biologisch bedraad voor verbinding en coregulatie is de meest effectieve manier om spanning te ontladen. Je hebt iemand nodig die even naar je luister, je ziet, vasthoudt of een knuffel geeft. Iemand die een kop thee voor je zet en je bevestigt. Iemand die jouw systeem helpt zakken.
Maar wat gebeurt er als er geen ander is? Als je alleen woont? Of als je wel mensen om je heen hebt, maar er weinig onderlinge afstemming is? Wat als je niemand werkelijk durft toe te laten? Bij eetstoornissen zien we heel vaak dat er geen verbinding is met anderen of dat verbinding onveilig voelt.
Dan zoek je automatisch een alternatief. Hoe logisch is het dan dat je naar je telefoon grijpt. Scrollen is onbewust een poging tot verbinding zonder kwetsbaarheid. Je bent “aangehaakt”, maar je hoeft niets van jezelf te laten zien. Het voelt veiliger dan echt contact.
Eetbui
De paradox is dat eten dezelfde functie heeft. Een eetbui gaat nooit over alleen honger. Het is meestal een poging tot zelfregulatie wanneer relationele regulatie ontbreekt. Eten kan namelijk tijdelijk reguleren. Biologisch gezien zorgt het kauwen, slikken en vullen van de maag voor activatie van diverse hersenzenuwen, die een rol spelen bij rust en kalmering. Het kan voelen als troost, als een arm om je heen, als ontlading, als ontspanning. Kortom eten kan even voelen alsof je verbonden bent. Logisch dus dat juist eten zo aantrekkelijk is als je moe of gespannen bent, als je behoefte hebt aan een knuffel of nabijheid.
Maar ook dit is eigenlijk een schijnverbinding. Zeker als eten de plek inneemt van echte relationele regulatie. Cliënten delen dat ze vaak liever alleen naar huis gaan, om daar vervolgens grote hoeveelheden eten naar binnen te werken, dan te moeten delen hoe het werkelijk met ze gaat. Er zit zoveel schaamte op, zoveel angst, zoveel onzekerheid.
Collapse
Interessant genoeg delen scrollen en eetbuien nog iets anders. Ze eindigen vaak in collapse, een beschermingsmechanisme van het zenuwstelsel dat ervoor zorgt dat je niets meer voelt, in elkaar stort. Ja eigenlijk dat je uit staat. Voor je lijf soms echt de enige uitweg om toch even te kunnen stoppen, maar wel eentje met een hoge prijs. Voor je systeem is dit zwaar en het is primair bedoeld voor levensbedreigende situaties. Als dit een patroon wordt, omdat er geen andere manier is om te herstellen en tot rust te komen, kost het je meestal je levensplezier.
Wat je misschien herkent is dat je scrolt tot je leeg bent. Dit noemen ze niet voor niets doomscrolling.
En misschien herken je ook wel dat je eet en eet tot je niets meer voelt.
Wat hier gebeurt is niet simpel. Het is een systeem dat eerst te lang aan stond en daarna geen andere uitweg meer ziet dan uitgaan. Wanneer dit zich herhaalt, wordt het een strategie. Een strategie die je probeert te beschermen, maar ongemerkt juist voor problemen zorgt.
Activatie.
Zoeken naar ontlading.
Schijnverbinding.
Collapse.
Schaamte.
Terugtrekking.
Nog minder echte verbinding.
Het grotere plaatje
Hier zie je opnieuw hoe complex eetproblematiek is. Het is zelden alleen een probleem met eten. Het is een georganiseerde manier van overleven in een systeem dat geen veilige plek kent om spanning relationeel te ontladen. De manier waarop je de telefoon gebruikt kan daar ongemerkt onderdeel van worden. Niet als oorzaak, maar als versterker. Als extra laag in een toch al overbelast systeem.
Wie alleen naar het eetgedrag kijkt, mist het grotere geheel. Het gaat over de staat waarin je verkeert. Het gaat over verbinding en ergens bij horen. Het gaat over co-regulatie, gezien, gehoord en gevoeld worden. Het gaat over je leven en het gaat ten diepste over jou. Over wat jij nodig hebt en misschien niet kunt toelaten.
Scrollen lijkt onschuldig. Even bijtanken. Even niets. Maar wanneer het onderdeel wordt van een systeem dat al moeite heeft om te landen, kan het de alertheid voeden die je juist probeert te dempen. En natuurlijk is dit geen oproep om met social media of schermgebruik te stoppen. Het hoort bij onze tijd. Maar als we blijven zoeken naar wifi, terwijl echte verbinding ver te zoeken is, kunnen we wel vastlopen.
Misschien is de juiste vraag dus niet hoe lang je op je telefoon zit, maar of je over genoeg capaciteit beschikt om de dagelijkste stress te ontladen en tot rust te komen. Zolang dit niet goed lukt zal je systeem blijven zoeken.
En wat zoekt, vindt zelden rust.
Inzichtgesprek
Herken je dit patroon bij jezelf of bij iemand die je lief is?
Ontregeld eetgedrag en chronische alertheid vragen om een bredere blik dan alleen controle of discipline.
In een persoonlijk inzichtgesprek kijken we samen naar wat jouw systeem probeert te reguleren en welke stap nu passend is.
Meld je HIER aan voor een gratis persoonlijk inzichtgesprek
Een gesprek waarin we samen kijken naar jouw situatie, zonder oordeel en zonder vaststaand behandelplan. Met aandacht voor wat er onder het verstoord geraakte eetgedrag ligt.
